Η τραγωδία στην Ηλιούπολη, όπου δύο 17χρονες μαθήτριες αποπειράθηκαν να αυτοκτονήσουν αφήνοντας σημείωμα με αναφορά στις Πανελλήνιες — με τη μία να χάνει τη ζωή της και την άλλη να νοσηλεύεται διασωληνωμένη — επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που η ελληνική επιστημονική κοινότητα έχει καταγράψει εδώ και πάνω από σαράντα χρόνια, αλλά η κοινωνία εξακολουθεί να αποφεύγει να αντιμετωπίσει.
Οι δύο κοπέλες δεν αποτελούν μια «εξαίρεση», αλλά μέρος μιας σταθερής καμπύλης κινδύνου που έχει χαρτογραφηθεί από τη δεκαετία του 1980. Παρά τις κοινωνικές αλλαγές, τις νέες τεχνολογίες και τις σύγχρονες πιέσεις, τα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει βαθιές ρίζες και δεν είναι προϊόν μόνο της εποχής μας.
Τι έδειξαν οι πρώτες εθνικές μελέτες
Η πρώτη συστηματική έρευνα για τις αυτοκτονίες εφήβων στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε το 1991 από τον ψυχίατρο Σταύρο Μπεράτη, καλύπτοντας την περίοδο 1980–1987. Ο δείκτης αυτοκτονιών για νέους 10–19 ετών ήταν 0,98 ανά 100.000 κατοίκους, ένας από τους χαμηλότερους στον ανεπτυγμένο κόσμο.
Ωστόσο, η γεωγραφική κατανομή προκάλεσε έκπληξη:
- Στις αγροτικές περιοχές ο δείκτης ήταν 1,48,
- ενώ στην Αθήνα μόλις 0,48.
Δηλαδή, η επαρχία εμφάνιζε τριπλάσιο κίνδυνο.
Επιπλέον, στην ύπαιθρο τα κορίτσια αυτοκτονούσαν συχνότερα από τα αγόρια, ενώ στις πόλεις συνέβαινε το αντίστροφο. Η μέγιστη ευαλωτότητα για τα κορίτσια εντοπιζόταν στα 16 έτη — ακριβώς στην ηλικία των δύο μαθητριών της Ηλιούπολης.
Οι νεότερες έρευνες και η απότομη αύξηση
Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, οι μελέτες κατέγραψαν θεαματική αύξηση των αποπειρών αυτοκτονίας, ιδιαίτερα στα κορίτσια. Το 2007, το ποσοστό των αυτοαναφερόμενων αποπειρών έφτασε το 17,9% στις έφηβες.
Σήμερα, τα στοιχεία δείχνουν:
- αύξηση των αποπειρών,
- αύξηση του αυτοκτονικού ιδεασμού,
- και ένα τεράστιο, υποκαταγεγραμμένο φορτίο ψυχικής οδύνης στους εφήβους.
Οι παράγοντες που ενισχύουν την κρίση
Οι αιτίες είναι πολυπαραγοντικές και αφορούν τόσο την οικογένεια όσο και το σχολείο και το κοινωνικό περιβάλλον:
- χαλάρωση οικογενειακών δεσμών,
- έντονη σχολική πίεση,
- μέσα κοινωνικής δικτύωσης,
- κοινωνική απομόνωση,
- έλλειψη έγκαιρης αναγνώρισης ψυχικών δυσκολιών.
Οι Πανελλήνιες, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργούν συχνά ως καταλύτης για παιδιά που ήδη υποφέρουν σιωπηλά — όχι ως η αιτία, αλλά ως το σημείο όπου η πίεση γίνεται αβάσταχτη.
Η τραγωδία της Ηλιούπολης ως καθρέφτης
Το πρωί της Τρίτης, οι δύο συμμαθήτριες κλείδωσαν την πόρτα της ταράτσας. Το σημείωμα που άφησαν μιλούσε για συγγνώμη και για τις Πανελλήνιες. Η μία δεν επέστρεψε ποτέ. Η άλλη παλεύει να ξαναβρεί έναν εαυτό που είχε ήδη εγκαταλείψει.
Η Αστυνομία αποδίδει το γεγονός σε αυτοκτονία, ενώ η προανάκριση συνεχίζεται. Όμως το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει: πώς δύο παιδιά που δεν είχαν κλείσει τα 18 ένιωσαν ότι δεν χωρούσαν πια στη ζωή τους;
Και ακόμη: γιατί, ενώ η επιστήμη έχει καταγράψει το φαινόμενο επί δεκαετίες, η κοινωνία εξακολουθεί να μην το βλέπει;
Κ. Μάνος
